İlk yardım bilgisi

Anasayfa /İlk yardım bilgisi dersi

Konular

  1. İLK YARDIM İLE İLGİLİ KAVRAMLAR
  2. İNSAN VUCUDU
  3. SOLUNUM YOLU TIKANIKLARINDA İLK YARDIM
  4. BİLİNÇ BOZUKLUKLARINDA İLK YARDIM
  5. KALP DURMASINDA İLK YARDIM
  6. KANAMALARDA İLK YARDIM
  7. YANIKLARDA İLK YARDIM
  8. KIRIK ÇIKIK VE BURKULMALAR
  9. YARALANMALARDA İLK YARDIM
  10. ZEHİRLENMELERDE İLK YARDIM
  11. GÖZE KULAĞA BURUNA YABANCI CİSİM KAÇMASINDA İLK YARDIM
  12. BOĞULMALAR
  13. GÜNEŞ ÇARPMASI
  14. DONMALARDA İLK YARDIM
  15. HAYVAN ISIRIKLARI VE BÖCEK SOKMALARI
  16. HASTA VE YARALI TAŞIMA
  17. ACİL DURUM TELEFON NUMARALARI

1-İLK YARDIM İLE İLGİLİ KAVRAMLAR

İlk Yardım: Herhangi bir kaza yada yaşamı tehlikeye düşüren bir durumda, sağlık görevlilerinin tıbbi yardımı sağlanıncaya kadar, hayatın kurtarılması ya da durumun daha kötüye gitmesini önlemek amacıyla olay yerinde, tıbbi araç gereç aranmaksızın mevcut araç ve gereçlerle yapılan ilaçsız uygulamalardır.
İlk Yardımcı: İlk yardımın tanımında belirtilen amaç doğrultusunda, hasta ya da yaralıya tıbbi araç-gereç aranmaksızın mevcut araç-gereçlerle, sağlık ekibi gelinceye kadar, ilaçsız uygulamaları yapan, en az Temel İlk Yardım Eğitimine katılıp “ilkyardımcı sertifikası” almış kişidir.
İlk Yardımın Öncelikli Amaçları
  1. Yaşamsal fonksiyonların sürdürülmesini sağlamak
  2. Hasta ya da yaralının durumunun kötüleşmesini engellemek
  3. İyileştirmeyi kolaylaştırmak
İlk Yardım Temel Uygulamaları: İlk yardımda temel uygulamalar, Koruma, Bildirme ve Kurtarma (KBK) olarak üçe ayrılmaktadır.
Koruma: Olay yerinde olası tehlikeleri belirleyerek güvenli bir çevre oluşturmaktır.

- Olay trafik kazası ise;
  1. Kazaya uğrayan araç mümkünse güvenli bir alana alınmalıdır.
  2. Olay yeri görünebilir biçimde işaretlenmelidir.
  3. Meraklı kişiler olay yerinden uzaklaştırılmalıdır.
  4. Kazaya uğrayan aracın kontak anahtarı kapatılmalıdır.
  5. Aracın yakınında sigara içilmemeli ve içilmesine izin verilmemelidir.
- Olay yerinde gaz varlığı söz konusu ise, patlama ve zehirlenmelerin önlenmesi için;
  1. Gaz tüpünün vanası kapatılmalı, ortam havalandırılmalıdır.
  2. Kıvılcım oluşturacak ışıklandırma ya da çağrı araçlarının kullanımına izin verilmemelidir.
- Her türlü olayda;
  1. Öncelikle olay yeri güvenliği sağlanmalıdır.
  2. Olay yeri güvenliği sağlanabiliniyor ise, hasta ya da yaralılar kesinlikle yerlerinden kımıldatılmamalıdır.
  3. Hasta ya da yaralılar yaşam bulguları yönünden değerlendirilmelidir.
  4. Bilinç kaybı olanlar ile solunum, dolaşım, kanama vb. problemi olan hasta ya da yaralılar belirlenerek, öncelikle müdahale edilmelidir.
  5. Kanamalı durumlarda Hepatit B, C, ve HIV/AIDS gibi hastalıklara karşı korunmak için müdahaleden önce mutlaka eldiven giyilmelidir.
Kurtarma: Olay yerinde hasta yaralılara müdahale; hızlı ancak sakin ve bilinçli bir şekilde yapılmalıdır. Hasta ya da yaralının durumunun değerlendirilmesine bağlı olarak ilk yardım yapılmalıdır. Eğer ilk yardım bilinmiyorsa asla hasta ya da yaralıya dokunulmamalı ve yaralı kımıldatılmamalıdır. Bildirme: Herhangi bir kaza ya da ani bir hastalık durumunda, tıbbi yardım için en hızlı şekilde 112 aranarak haber verilmesidir.Duruma göre itfaiye (110), zehir danışma merkezi (114), emniyet güçleri (Polis-155 / Jandarma-156) de aranabilir. Tıbbi yardım için 112 arandığında; kesin yer ve adres, olayın tanımı, hasta ya da yaralı sayısı, durumları, arayan kişi, hangi numaradan aradığı, nasıl bir yardım alındığı ya da olay yerindeki olanaklar açıklanmalıdır.
Kaza : Önceden tahmin edilmeyen aniden meydana gelen ve istenmeyen sonuçlar doğuran,ölüm,yaralanma, maddi hasarla sonuçlanan olaylara kaza denir.Kazalar tedbir alınırsa önlenebilirler.Trafik,ev iş kazası gibi.
Felaket : Doğal kaynaklı ve kasıt unsuru olmadan ortaya çıkan,büyük ölçüde can ve mal kaybına sebep olan olaylara felaket denir.Deprem,sel,fırtına gibi.
Trafik Kazası : Karayolunda bir veya birden fazla aracın karıştığı ölüm,yaralanma ve maddi hasarla sonuçlanan kazalardır.Trafik kazalarında % 92 sürücü hatası tespit edilmiştir.

TRAFİK KAZASINDA SÜRÜCÜLERE AİT NEDENLER :
  1. Trafik kurallarına uymamak.
  2. Aşırı hız
  3. Alkollü araç kullanmak
  4. Yorgun uykusuz ve dikkatsiz araç kullanmak.
  5. Geçme kurallarına uymamak –hatalı sollama yapmak.
Kaza Yerinde İlk Yardım : Kazaya uğrayan insanlara tıbbi tedavisi yapılana kadar olay yerinde yapılan hayat kurtarıcı girişimlere denir.
Amaç: Kazazedelere yardım ederek durumunun daha kötüye gitmesinin engellemek ve hayatlarını kurtarmaya çalışmaktır.
İLK YARDIMCIDA OLMASI GEREKEN ÖZELLİKLER :
  1. İlk yardım bilgisine sahip olmak
  2. Sakin olmak
  3. Telaşlanmadan heyecanlanmadan yardımcı olmak.
İlk yardımcının müdahalede yapması gerekenler
  1. Hasta ya da yaralının durumunu değerlendirmek (bilinç ve solunum )
  2. Hasta ya da yaralının korku ve endişelerini gidermek
  3. Hasta ya da yaralıya müdahalede yardımcı olacak kişileri organize etmek
  4. Hasta ya da yaralının durumunun ağırlaşmasını engellemek için gerekli müdahalede bulunmak
  5. Kanama, kırık, çıkık ve burkulma vb. durumlarda yerinde müdahale etmek
  6. Hasta ya da yaralının yarasını görmesine izin vermemek
  7. Hasta ya da yaralıları hareket ettirmeden müdahalede bulunmak
  8. Hasta ya da yaralıların en uygun yöntemlerle en yakın sağlık kuruluşuna sevkini sağlamak ( 112 )
  9. Olay yeri güvenliği açısından herhangi bir tehlike yok ise, hasta ya da yaralıyı kesinlikle yerinden kımıldatmamak

2-İNSAN VUCUDU

a- Hücre b-Doku c- Organ d Sistem 'den oluşur.

VUCUT BÖLGELERİ
  • Baş Bölgesi : Kafa , Yüz, Boyun, Beyin, Kulak, Çene
  • Göğüs Bölgesi : Göğüs Kafesi, Kalp, Akciğer Yemek borusu nefes borusu
  • Karın Bölgesi : Mide , Bağırsaklar, Karaciğer, Safra kesesi, dalak
  • Omurga Bölgesi : Omurga, Omurilik, Böbrekler, Bacaklar, ayaklar, kollar, eller , omuzlar
İLK YARDIM ÇANTASI
İlk yardım uygulamaları için, evde, okulda, iş yerinde, arabalarda, fabrikada, havaalanında, tren istasyonlarında ve diğer tüm aklımıza gelebilecek her yerde ilk yardım çantası bulundurulması gerekmektedir.

İlk yardım çantası direkt bir ısı kaynağından ve çocukların erişebileceği yerden uzak, ne çok nemli ne de kuru bir yerde tutulmalıdır. Mutfak ya da banyo ilk yardım çantasının bulundurulması için uygun bir ortam değildir.

Evde yaşayanların ilk yardım çantasının nerede olduğunu bilmeleri gerekir. Kullanılan malzemelerin sayılarını yeniden tamamlamak ve yerine koymak çok önemlidir. Son kullanma tarihi olan ve tüketilen malzemeleri yenilenmeli ve temiz bir şekilde muhafaza edilmelidir.

İLK YARDIM ÇANTASINDA BULUNMASI GEREKEN MALZEMELER
  1. Suni solunum maskesi 1 Adet
  2. Büyük sargı bezi (10 cmX3-5 cm) 2 Adet
  3. Steril hidrofil gaz bezi (10x10 cm 50 lik) 1 Kutu
  4. Üçgen sargı bezi 3 Adet
  5. Hidrofil pamuk (70 gr) 1 Paket
  6. Flaster 1 Adet
  7. Çengelli iğne 10 Adet
  8. Makas 1 Adet
  9. Elastik bandaj (6-8 cm enli) 1 Adet
  10. Yara bandı 10 Adet
  11. Tıbbi eldiven 2 Çift
  12. Açık renk plastik örtü 1 Adet
  13. Not defteri 1 Adet
  14. Kurşun kalem 1 Adet
  15. İlk yardım el kitabı 1 Adet
  16. El feneri 1 Adet
  17. Düdük 1 Adet
  18. Cımbız 1 Adet
  19. Malzeme listesi 1 Adet
  20. Alüminyum yanık örtüsü 1 Adet
VUCUDUMUZDA BULUNAN SİSTEMLER :
  • Hareket Sistemi : Kaslar Kemikler
  • Solunum Sistemi: Ağız – burun-Nefes borusu-Akciğerler
  • Dolaşım Sistemi: Kalp-Atardamarlar-Toplardamarlar-Kılcal Damarlar
  • Sindirim Sistemi: Ağız-Yutak-Yemek borusu –Mide-Bağırsaklar
  • Sinir Sistemi: Beyin-Beyincik-Omurlik

3-SOLUNUM YOLU TIKANIKLARINDA İLK YARDIM

SOLUNUM SİSTEMİ : Solunum sistemi vucudun kanın- beynin oksijen ihtiyacını karşılayan sistemdir.Solu- num Dil geriye kaçarsa –Ağıza yabancı madde girer nefes borusunu kapatırsa-takma dişler yerinden çıkar nefes borusunu kapatırsa-elektrik çarparsa- Suda boğulma –Zehirli gazlar ve dumanlar nedeniyle solunum durur. Yetişkin bir kişi 1 dk 15-20 defa nefes alıp verir.

SOLUNUM DURMUŞSA: Hasta sırtüstü yatırılır. Bak-Dinle Hisset Yöntemi Uygulanır.

BAK: Göğüs kafesi gözle izlenir.Nefes alıp verdiği kontrol edilir.

DİNLE: Kulak göğüs üzerine konularak nefes alıp verdiği kontrol edilir.

HİSSET : Ağız yoluyla nefes alıp verdiği tespit edilir. Bunlardan hiçbiri görülmüyorsa solunum durmuştur.Bunun için hemen suni solunum yaptırılır.Bunun için hasta düz yatırılır. Boyun göğüsten uzaklaştırılır.Ağız içi kontrol edilir.Yabancı madde varsa temizlenir.Burun kapatılır.Ağızdan ağza hava verilmek şartıyla suni teneffüs yaptırılır. Bu işlem hasta kendi kendine soluyuncaya kadar devam eder.

HOLGER NİLSEN- METODU: Hastanın ağzında yüzünde burunda kanama varsa bu metodla solunum uygulanır. Kazazede yüzüstü yatırılır.

-Bebeklerde boğaza yabancı cisim kaçmışsa baş aşağı getirilir ve sırtına yavaşça vurularak yabancı cisim çıkarılır. Bayılma sonucu bilinci kaybolmuş hasta yan yatırılarak soluk yolunun tıkanması önlenmiş olur. –Bilinci kaybolmuş bir kazazedenin dili gevşer ve soluk yolunu kapatır. Yan yatırılması gerekir.

Solunum yolunun, solunumu gerçekleştirmesi için gerekli havanın geçmesine engel olacak şekilde tıkanmasıdır. İki türlü tıkanma vardır:

Kısmi tıkanma: Az da olsa, bir miktar hava geçişinin olduğu duruma kısmi tıkanma denir. Kısmi tıkanma durumunda; kişi öksürür, nefes alabilir, konuşabilir. İlk yardım olarak, kişiye dokunulmaz ve öksürmeye teşvik edilir.

Tam tıkanma: Hava girişinin tamamen engellendiği duruma tam tıkanmadenir. Tam tıkanma durumunda; kişi nefes alamaz, acı çeker gibi ellerini boynuna götürür, konuşamaz, rengi morarmıştır. İlk yardım olarak, Heimlich Manevrası yapılır.

Yetişkin ve Çocuklarda Heimlich Manevrası :
  1. Hasta ayakta ya da oturur pozisyonda olabilir.
  2. Bilinci kontrol edilir.
  3. Sırtına iki kürek kemiği arasına 5-7 kez vurulur.
  4. Cismin çıkıp - çıkmadığı ağız içerisinden kontrol edilir.
  5. Çıkmadıysa, arkadan sarılarak gövdesi kavranır.
  6. Bir el yumruk yapılarak, başparmak çıkıntısı midenin üst kısmına, göğüs kemiği altına gelecek şekilde yerleştirilir. Diğer el ile yumruk yapılan el kavranır.
  7. Kuvvetle arkaya ve yukarı doğru bastırılır.
  8. Bu hareket 5-7 kez yabancı cisim çıkıncaya kadar tekrarlanılır.

4-BİLİNÇ BOZUKLUKLARINDA İLK YARDIM

Bayılmalarda ilk yardım
  1. Etraftaki meraklılar uzaklaştırılır
  2. Hasta ya da yaralı sırt üstü yatırılır ve ayakları 30 cm yukarı kaldırılır (Şok pozisyonu).
  3. Solunum yolu açıklığı kontrol edilir ve korunur
  4. Sıkan giysiler gevşetilir
  5. Kusma varsa yan pozisyonda tutulur
Bilincin kapalı olması durumunda ilk yardım
  1. Olay yeri güvenliği sağlanır
  2. Solunum yolu açıklığı sağlanır
  3. Hasta ya da yaralının solunumu değerlendirilir
  4. Koma pozisyonu verilir
  5. Tıbbi yardım istenir (112)
  6. Sağlık ekipleri gelene kadar hasta ya da yaralının her 2-3 dk bir solunumu kontrol edilir.
Şok durumunda ilk yardım
  1. Hasta ya da yaralının endişe ve korkuları giderilir.
  2. Mümkün olduğunca temiz hava soluması sağlanır.
  3. Hava yolunun açıklığı sağlanır.
  4. Kanama varsa hemen durdurulur.
  5. Şok pozisyonu verilir.
  6. Hasta ya da yaralı sıcak tutulur.
  7. Gereksiz yere hasta ya da yaralı hareket ettirilmez.
  8. Tıbbi yardım istenir (112)

5-KALP DURMASINDA İLK YARDIM

Kalp dolaşım sisteminin merkezidir.Yetişkinlerde kalp dakikada 60-80 bebeklerde 80-100 defa çalışarak dokulara ve hücrelere kan pompalar.

KALP DURMASININ BELİRTİLERİ : Nabzın kaybolması, solunumun durması,reflekslerin kaybolması, göz bebeklerinin büyümesi, vücut ısısının düşmesi, ve vücutta morarmaların olması.

KALP MASAJI: Kalbi 6 dk. Önce durduğu kesinleşen kişilere kalp masajı yapılır. Daha fazla süreli durmuş olanlara yapılmaz.Kalp masajı hasta sırtüstü yere yatırılır. Göğüs kemiğinin tam ortasına iki el dik olmak şartıyla bastırılır,göğüs kemiği 5 cm esnetilerek yapılmalıdır.Yetişkinlerde dakikada-60-80 defa kalp masajı yapılmalıdır. Bebeklerde ise göğüs kemiğinin tam ortasına orta ve yüzük parmaklarıyla göğüs kemiği 1-1,5 cm aşağıya inecek şekilde dk 80-100 defa tatbik edilir.

KALP VE SOLUNUM DURMUŞSA: Bir kişinin hem kalbi hem solunumu durmuşsa ve bir kişi yardımcı varsa Sırayla 30 kalp masajı 2 suni solunumu 5 tur yapmalıdır.

6-KANAMALARDA İLK YARDIM

Damar bütünlüğünün bozulması sonucu kanın damar dışına ( vücut içine ya da dışına ) akmasına kanama denir. İnsan vücudunun 1/13’ü kandır.Yetişkin bir insanda yaklaşık 5-7 litre kan bulunur.Şayet kaza esnasında 2 litre kan kaybı varsa hayati tehlike başlar ve hasta şok durumuna girer.

Dış kanamalarda ilk yardım
Dış kanama Kanın vücut dışına çıkmasıdır.Kanamayı durdurmak için temiz bir elle yara yerine basınç uygulanır. Amaç: Kanamayı kısa zamanda kontrol altına almak ve yarayı temiz tutmaktır!
  1. Yara üzerine temiz bir bez parçası ya da gazlı bezle direkt baskı uygulanır,
  2. Kanama durmazsa; birinci bezi kaldırmadan ikinci bir bez konarak basınç arttırılır,
  3. Gerekirse bandaj ile sarılarak kanlanmış bezler kaldırılmadan basınç artırılarak sürdürülür,
  4. Kanayan bölgeye en yakın basınç noktasına bası uygulanır,
  5. Kanama kol ya da bacaklardaysa ve kırık şüphesi yoksa, kanama bölgesini kalp hizasından yukarıda tutulur,
  6. Şok pozisyonu verilir,
  7. Sık sık yaşam bulguları kontrol edilir ( 2-3 dk. arayla ).
İç kanamalarda ilk yardım
İç kanama Kanın vücut içerisinde vucut organlarına akmasına iç kanama denir. Baş dönmesi-Halsizlik – Soğuk terleme-Hızlı ve zayıf soluma- El ve ayaklarda soğuma –Susuzluk İç kanama belirtileridir.
  1. Hasta ya da yaralının bilinci ve solunumu değerlendirilir.
  2. Hasta ya da yaralı sırt üstü yatırılarak üzeri örtülür ve ayakları 30 cm. kaldırılır ( şok pozisyonu)
  3. Asla ağızdan yiyecek içecek VERİLMEZ.
  4. Kapalı kırık varsa, kan damarlarının yaralanmasını önlemek ve bir iç kanamaya sebep olmamak için hasta ya da yaralının hareketsiz kalması sağlanır.
  5. Hasta ya da yaralının yaşamsal değişimleri izlenir.
  6. Tıbbi yardım istenir (112)
Burun kanamasında ilk yardım
  1. Öncelikle sakin olunmalıdır.
  2. Hemen hasta ya da yaralının başı öne doğru eğilir.
  3. Hasta ya da yaralının mümkünse oturması sağlanır.
  4. Hasta ya da yaralının burun kanatları iki parmakla sıkıştırılır.
  5. Bu işleme yaklaşık 5 dk kadar devam edilir.
  6. Kanamanın durmaması halinde hasta ya da yaralının en yakın sağlık kuruluşuna götürülmesi sağlanır.
Kulak kanamasında ilk yardım Kanama hafifse:
  1. Temiz bir bezle temizlenir.
Kanama ciddi ise;
  1. Kulak tıkanmadan gazlı bezle kapatılır.
  2. Hasta ya da yaralının hareketsiz olarak, kanayan kulak üzerine yan yatması sağlanır.
  3. Tıbbi yardım istenir (112)
  4. Unutulmamalıdır ki; kulak kanaması olası bir beyin kanamasının habercisi olabilir.
Atardamar kanaması Kesik, kesik,fışkırarak akar ve açık kırmızı renktedir.Kısa zamanda fazla kan kaybının olduğu damardır.

Toplardamar Kanaması Akarak kanar.Rengi koyu kırmızıdır.

Kılcal damarlar Kanaması Sızıntı şeklinde olur.Tehlikeli değildir.

KANAMALARIN DURDURULMASI : Kanayan yere elle bastırılması. Kanayan bölgenin damarlarını baskı noktalarından deri ile kemik arasına sıkıştırmak.-Boyun kanamasında: Şah damarı üzerine basmakla -Baş deri kanamasında: Şakak kemiği üzerinden damara basmak -Omuz Kanamalarında Köprücük kemiği arka iç kısmına basmakla- Kol ve eldeki kanamalar için Koltuk altındaki damara- Ayak ve bacaktaki kanamalarda kasık iç kısmına baskı yaparak kanama önlenir. Burun Kanamalarında: Hastanın yüz ve ensesi soğuk suyla yıkanır.Burun sıkıştırılır ,Hasta oturtulur. Her kanamada ilk tedbir kanayan yer kalp seviyesinden üstünde tutulmalıdır. Kanayan yer kolda veya bacakta ise turnike yapılır.Turnike Kanayan yer ile kalp arasında tek kemik üzerinde sıkma bağı uygulanarak kanama durdurma yöntemine TURNİKE denir.Sıkma bağı olarak 5-6 cm genişliğinde mendil-kravat-Bandaj kullanılır. 1 saatte 15-20 dk da bir 5-10 sn gevşetilir.

BAYILMA – ŞOK-KOMA Kan dolaşımı yetersizliği nedeniyle beynin kansız kalması nedeniyle geçici olarak kendinden geçmeye BAYILMA denir.Aşırı kanama ,Kalp yetmezli, Tansiyon düşmesi ,Aşırı heyecan,Yorgunluk,Aşırı su kaybı bayılma sebebidir. Kan dolaşımı yetersizliği nedeniyle vücut canlılığının azalmasına ŞOK denir. Ani Korku ve heyecan, Aşırı kan kaybı,Geniş yanıklar, Şiddetli ağrı, Aşırı su ve tuz kaybı ,Ağır Yaralanmalar, Şoka neden olur.

ŞOK BELİRTİLERİ Halsizlik-Bitkinlik- Sararma-terleme-Endişe –korku hissi –Vucut ısının düşmesi-Titreme –Bulantı kusma-Solunum ve nabızda zayıflama ve sayısında artış.

ŞOK POZİSYONU: Eğer kanama varsa derhal durdurulur ve hasta şok pozisyonuna alınır. Şok pozisyonu Hasta sırt üstü düz bir zemine yatırılır. Ve bacakları 30-40 cm yukarı kaldırılarak altına bir cisim konur.Beyne yeterince kan gitmesi sağlanır.Hastanın üstü örtülür. Şokun ilerlemiş derin haline KOMA denir.

7-YANIKLARDA İLK YARDIM

Ateş, radyasyon, kızgın cisim vb. çeşitli fiziksel ve yakıcı kimyasal etkenlere maruz kalma sonucu oluşan doku bozulmasına yanık denir.

1.Derece yanıklar
  1. Derinin yüzeyinde, kızarıklık (pembe, kırmızı arası renk) şeklinde görülen doku hasarı vardır.
  2. Ağrı vericidir.
  3. Yanan bölgede hafif şişlik vardır.
  4. Genelde 48 saat içinde kendiliğinden iyileşir
2.Derece yanıklar
  1. Derinin 1. ve 2. tabakası etkilenmiştir.
  2. Enbelirgin özelliği deride içi su dolu kabarcıklar ( bül ) oluşmasıdır.
  3. Çok ağrılıdır.
3.Derece yanıklar
  1. Derinin tüm tabakaları etkilenir.
  2. Kaslar, sinirler, damarlar etkilenebilir.
  3. Yanık bölgede beyaz kuru yaradan, siyah renge kadaraşamaları vardır.
  4. Ağrısızdır, çünkü bütün sinirler zarar görmüştür.
Yanığın vücutta oluşturduğu olumsuz etkileri
  1. Derinliğine, yaygınlığına ve oluştuğu bölgeye bağlı olarak, organ ve sistemlerde işleyiş bozukluğuna yol açar.
  2. Ağrı ve sıvı kaybına bağlı olarak şok meydana gelir.
  3. Hasta ya da yaralının kendi vücudunda bulunan mikrop ve toksinlerle enfeksiyon riski oluşur.
Isı ile oluşan yanıklarda ilk yardım
  1. Kişi hala yanıyorsa, paniğe engel olunur, koşması engellenir.
  2. Hasta ya da yaralı ıslak battaniye vb. ile sarılır ya da yuvarlanması sağlanarak yanma durdurulmaya çalışılır.
  3. Hasta ya da yaralının hava yolu açıklığı ve solunumu (AB) değerlendirilir.
  4. Yanık çok yaygın değilse yanan bölge en az 20 dk.tazyiksiz ve bol soğuk su altında tutulur.
  5. Şişlik oluşabileceğinden saat, yüzük, bilezik vb. takılar çıkarılır.
  6. Yanan bölgedeki giysiler çıkarılır (giysi yanan bölgeye yapışmışsa etrafından kesilerek çıkarılması gerekir).
  7. Yanan bölge sabunlu su ile dikkatlice temizlenir.
  8. Su toplayan yerler patlatılmaz.
  9. Yanan bölgelere (el,ayak gibi) birlikte bandaj yapılmaz.
  10. Yanık üzeri temiz ve nemli bezle örtülür, yanık üzerine hiçbir madde sürülmez.
  11. Hasta ya da yaralı battaniye vb. ile örtülür.
  12. Yanan vücut bölgesi geniş ve sağlık kurumu uzaksa, kusma yoksa, bilinci açıksa; sıvı kaybını gidermek amacıyla hasta ya da yaralıya hazırlanan sıvı (1 lt. su+ 1 çay kaşığı karbonat + 1 çay kaşığı tuz), maden suyu vb. içirilir.
  13. Tıbbi yardım istenir ( 112 ).
Kimyasal yanıklarda ilk yardım
  1. Yanan bölgedeki giysiler çıkarılarak, kimyasal maddenin deriyle teması kesilir.
  2. Yanan bölge bol, tazyiksiz akan suyla, en az 20-25 dk. yıkanır.
  3. Hasta ya da yaralı battaniye vb. ile örtülür.
  4. Tıbbi yardım istenir ( 112 ).
Elektrik yanıklarında ilk yardım
  1. Olabildiğince soğukkanlı ve sakin olunur.
  2. Hasta ya da yaralıya dokunmadan önce elektrik akımı kesilir.
  3. Akımı kesme imkânı yoksa yalıtkan bir maddeyle (tahta, plastik) kişinin elektrikle teması engellenir.
  4. Hasta ya da yaralının solunum yolu açıklığı ve solunumu değerlendirilmelidir.
  5. Hasta ya da yaralı kımıldatılmamalıdır.
  6. Hasar gören vücut bölgesi örtülür.
  7. Hasta ya da yaralının bilinci açık ve kendini iyi hissediyorsa dahi tıbbi yardım istenir.
Sıcak çarpmasında ilk yardım
  1. Hasta serin ve havadar bir yere alınır.
  2. Hastanın giysileri çıkarılır.
  3. Hasta sırt üstü yatırılarak, kol ve bacaklar yükseltilir.
  4. Bulantı yoksa ve bilinci açıksa; su ve tuz kaybını gidermek için hastaya su, tuz, karbonatla hazırlanan sıvı ya da maden suyu içirilir.

8-KIRIK ÇIKIK VE BURKULMALAR:

Herhangi bir nedenle kemik dokusunun bütünlüğünün bozulmasına kırık denir. Kırık olan yer sabit olarak tespit edilmelidir,aksi halde kırık kemik uçları yakındaki organlara batarak yara açar ve zarar verir. Eğer tespit yapılmazsa felç olabilir. Uzun kemiklerde kırığı tespit etmek için kullanılan malzemeye atel denir. Diz ile kalça arasında kırık varsa kazazede sırtüstü yatırılır. Atel topuktan Koltuk altına kadar atılır.-Kırık Topuk ile diz arasında ise topuktan kalçaya kadar atel atılır.-Omurga kırıklarında kesinlikle hasta oturtulmaz. Kaburga kemiği ve omuz kırıklarında hasta oturtularak taşınmalıdır.

Kırık Kırık; kemik bütünlüğünün bozulmasıdır. Kırıklar, darbe sonucu ya da kendiliğinden oluşur.

Kırık çeşitleri Kapalı kırık: Kemik bütünlüğü bozulmuştur ancak deri sağlamdır.
Açık kırık: Deri bütünlüğü bozulmuştur. Kemik uçları dışarı çıkmıştır, beraberinde kanama ve enfeksiyon riski taşırlar.
Parçalı kırık: Kemik birden fazla yerden kırılmıştır.

Kırık belirtileri>
  1. Bölgenin hareket edilmesi ile artan yoğun ağrı,
  2. Şekil bozukluğu ( Diğer sağlam organ ile karşılaştırılır ),
  3. Bölgede şişlik ve kanama sonucu morarma,
  4. İşlev kaybı,
  5. Hareketlerde kısıtlanma,
Kırığın yol açabileceği olumsuz durumlar
  1. Kırık yakınındaki damar, sinir, kaslarda yaralanma ve sıkışma. ( Kırık bölgede nabız alınamaması, soğukluk, solukluk, aşırı hassasiyet )
  2. Kanamaya bağlı şok.
  3. Açık kırıklarda enfeksiyon riski görülebilir.
Kırıklarda ilk yardım
  1. Yaşamı tehdit eden başka yaralanma varsa ona öncelik verilir.
  2. Hasta ya da yaralı hareket ettirilmez.
  3. Ani hareketlerden kaçınılır, kırık kemik düzeltilmeye çalışılmaz.
  4. Kırık kolda ise; şişlik oluşacağından yüzük, saat vb. takılar ya da eşyalar çıkartılır.
  5. Kırık bölge hareket ettirilmez.
  6. Açık kırık varsa; tespitten önce yara üzeri temiz bir bezle kapatılır.
  7. Kırık olan bölge, bir üst ve bir alt eklemi de içine alacak şekilde karton, tahta vb. sert cisimle tespit edilir(sağlık ekiplerinin ulaşamayacakları ve taşıma yapılması gereken durumlarda).
  8. Tespit edilen bölge yukarıda tutularak dinlenmeye alınır.
  9. Kırık bölgede sık aralıklarla (3-5 dk.) nabız, derinin rengi kontrol edilir.
  10. Hasta sıcak tutulur.
  11. Tıbbi yardım istenir ( 112 ).
Çıkık Çıkık; eklem yüzeylerinin kalıcı olarak ayrılmasıdır
Çıkıklarda ilk yardım
  1. Eklem bulunduğu şekilde tespit edilir (sağlık ekiplerinin ulaşamayacakları ve taşıma yapılması gereken durumlarda).
  2. Çıkık yerine asla oturtulmaya çalışılmaz.
  3. Hasta ya da yaralıya ağızdan hiçbir şey verilmez.
  4. Çıkık bölgesinde; nabız, deri rengi, ısı kontrol edilir.
  5. Tıbbi yardım istenir ( 112 ).
Burkulma: Burkulma; eklem yüzeylerinin anlık olarak ayrılmasıdır

Burkulmalarda ilk yardım
  1. Sıkıştırıcı bir bandajla burkulan eklem, dolaşımı engellemeyecek şekilde tespit edilir.
  2. Şişliği azaltmak için bölge yukarı kaldırılır.
  3. Soğuk uygulama yapılır.
  4. Hareket ettirilmez.
  5. Uzun süre geçmiyorsa, tıbbi yardım sağlanır

9-YARALANMALARDA İLK YARDIM

Yara; kesme, vurma, çarpma gibi olaylar sonucu deri ya da deri altı dokusunun bütünlüğünün bozulmasıdır.
Yaralanmalar çeşitli şekillerde olabilir. Bazı yara türleri;
Kesik yara: Cam, bıçak gibi kesici aletlerle olan yaralardır.
Ezik yara: Taş, sopa gibi sert bir cisim ya da yumruk çarpması sonucu olan yaralardır.
Delici yara: Uzun ve sivri aletlerle olan yaralardır.
Enfekte yara: Derin ve kirli yaralar, ısırma, sokma sonucu olan yaralardır.


Yaraların ortak belirtileri
  1. Ağrı,
  2. Kanama
  3. Yara kenarlarının ayrılması.
Yaralanmalarda ilk yardım
  1. Kanama varsa durdurulur.
  2. Batan cisim varsa çıkarılmaz.
  3. Yaralının sağlık kuruluşuna gitmesi sağlanır.
  4. Yaralı tetanozdan korunmak için uyarılır.
  5. Delici göğüs yaralanmalarında; öncelikle göğüsteki açık yara birkaç kat temiz bez ya da plastik malzeme ile kapatılır. Yaralının bilinci yerindeyse, yarı oturur şekilde oturması sağlanarak sırtı desteklenir ve ayakları 30 cm yükseltilerek şok pozisyonu verilir.
  6. Delici karın yaralanmalarında hasta sırt üstü yatırılır. Dışarı çıkmış organlar deri altına ittirilmez, yara üzerinde toplanarak üzeri temiz ve nemli bezle örtülür.
  7. Tıbbi yardım istenir (112).
a-Baş Yaralanması: Kulak ve burundan kan geliyorsa kazazede kan akan bölge altta kalacak şekilde yan yatılır.Kanama engellenmez.Baş yaralanması sonucu hekime götürülen kişi 12-24 saat arasında hekim kontrolünde tutulur.

b-Göğüs Yaralanması: Göğüste yaralanan bölge temizlenir,ıslak sargı bezi ile kapatılır,göğse hava girmesi engellenir. Göğüste batan bir cisim varsa duruyorsa çıkarılmaz,yara etrafı temizlenir,sarılır ve sevk edilir.

c--Karın Yaralanmaları: Yara varsa temizlenir ,yara ağızları birbirine yaklaştırılır.Sevk edilir.

d-Omurga Yaralanmaları: Boyun,sırt ve bel omurları kırıklarında,kazazede sedyeye sırt üstü yatırılarak hareket etmesi engellenir.Aksi halde hareket ederse veya oturtulursa felç olabilir.

10-ZEHİRLENMELERDE İLK YARDIM

Zehirlenme Zehirleyici maddenin vücuda girmesi sonucu normal vücut fonksiyonlarının bozulmasıdır.
Zehirlenmelerde etkilenen sistemler ve görülen belirtiler

Sindirim sistemi; bulantı, karın ağrısı, kusma, ishal
Sinir sistemi; rahatsızlık hissi, hareketlerde uyumsuzluk, havale, bilinç kaybı
Solunum sistemi;nefes darlığı, morarma, solunum durması.
Dolaşım sistemi;nabız bozukluğu, kalp durması

Zehirler vücuda; sindirim, solunum ve cilt yoluyla girmektedir.

Sindirim yolu zehirlenmesi Ev ya da bahçede kullanılan kimyasal maddeler, zehirli mantarlar, bozuk besinler, aşırı ilaç ve alkol alınması sonucu oluşur.

Solunum yolu zehirlenmesi Genellikle karbon monoksit gazı ( tüp kaçakları, şofben, sobalar ) lağım çukurunda biriken karbondioksit, klor, yapıştırıcılar, boyalar, ev temizleyicileri vb. maddelerin solunması sonucu oluşur.

Cilt yolu zehirlenmesi Zehirli madde vücuda deri yoluyla girer. İlaç enjeksiyonu, zehirli bitkilere temas, zirai ilaçlar, zehirli hayvanların ısırması ve sokması sonucu oluşur.

Sindirim yolu ile zehirlenmede ilk yardım
  1. Kişinin bilinci kontrol edilir.
  2. Sadece ağız zehirli maddeyle temas etmiş ise su ile çalkalanır.
  3. Zehirli madde el ile temas etmişse, el sabunlu su ile yıkanır.
  4. Hasta ya da yaralının yaşam bulguları değerlendirilir.
  5. Kusma, bulantı, ishal vb. belirtiler değerlendirilir.
  6. Özellikle, yakıcı maddenin alındığı ve hasta yaralının ne yiyip içtiğinin bilinmediği durumlarda hasta asla kusturulmaz!
  7. Bilinç kaybı varsa hasta ya da yaralıya koma pozisyonu verilir.
  8. Hasta ya da yalının üzeri örtülür.
  9. Tıbbi yardım istenir (112).
  10. Olayla ilgili bilgiler toplanarak kaydedilir. ( Zehirli maddenin türü, kişi ilaç ya da uyuşturucu alıyor mu, hastanın bulunduğu saat, evde ne tür ilaçlar olduğu, vb.)
Solunum yoluyla zehirlenmelerde ilk yardım
  1. Olay yeri güvenliği sağlanır (Gaz vanası kapatılır, olay yerine ateşle yaklaşılmaz).
  2. Cam, kapı vb. açılarak ortam havalandırılır ya da hasta temiz havaya çıkarılır
  3. Hastanın bilinci kontrol edilir, solunum yolu açıklığı ve solunumu değerlendirilir.
  4. Hasta rahat nefes alabilmesi için yarı oturur pozisyonda tutulur.
  5. Hastanın bilinci kapalı ise koma pozisyonu verilir.
  6. Tıbbi yardım istenir (112).
Deri yolu ile zehirlenmelerde ilk yardım
  1. Olay yeri güvenliği sağlanır.
  2. Yaşam bulguları değerlendirilir.
  3. Ellerin zehirli madde ile teması önlenir.
  4. Zehir bulaşmış giysiler çıkartılır.
  5. Zehirle temas etmiş deri 15 - 20 dk. boyunca bol suyla yıkanır.
  6. Tıbbi yardım istenir (112).
Zehirlenmelerde genel ilk yardım uygulamaları
  1. Olay yeri güvenliği sağlanır.
  2. Hastanın bilinci ve yaşam belirtileri değerlendirilir.
  3. Zehirlenmeye neden olan madde mümkün olduğunca kısa sürede ortamdan uzaklaştırılarak etki azaltılır
  4. Hastanın yaşamsal fonksiyonlarının ( solunum, dolaşım) devamı sağlanmaya çalışılır.
  5. Tıbbi yardım istenir (112).
Zehir danışma merkezi (114) Zehir danışma merkezi 24 saat hizmet vermektedir. Zehirlenme vakalarında merkez aranarak, yapılabilecekler hakkında bilgi alınabilir.

11-GÖZE KULAĞA BURUNA YABANCI CİSİM KAÇMASINDA İLK YARDIM

 Göze yabancı cisim kaçmasında ilk yardım

    Göze toz, kirpik gibi madde kaçmış ise
    •	Toz ya da kirpik kaçan göz ışığa çevrilir, alt ve üst  göz kapağına bakılır.
    •	Toz ya da kirpik nemli, temiz bir bezle çıkartılır.
    •	Kişiye gözünü kırpıştırması söylenir.
    •	Göz bol, temiz su ile yıkanır.
    •	Kişiye gözünü ovmaması söylenir.
    •	Göze kaçan toz ya da kirpik çıkmıyorsa, kişinin sağlık kuruluşuna gitmesi sağlanır. 
 
     Göze metal ya da bir cisim batmış ise;
    •	Gerekmedikçe hasta kımıldatılmaz.
    •	Göze hiçbir müdahale yapılmaz.
    •	Her iki göz üçgen sargı benzeri bir malzeme ile sarılarak kapatılır. 
    •	Tıbbi yardım istenir (112).
    •	Hastanın göz uzmanlık dalı olan bir sağlık kuruluşuna gitmesi sağlanır.
 
    Kulağa yabancı cisim kaçmasında ilk yardım
    •	Kesinlikle sivri ve delici bir cisimle müdahale edilmez.
    •	Yabancı cisim kaçmış kulağa su değdirilmez.
    •	Tıbbi yardım istenir (112). 
 
    Buruna yabancı cisim kaçmasında ilk yardım
    •         Burun duvarına bastırarak kuvvetli bir nefes verme ile cismin atılması sağlanır.
    •         Çıkmazsa tıbbi yardım sağlanır(112).

12-BOĞULMALAR

Boğulma; vücuttaki dokulara yeterli oksijen gitmemesi sonucu dokularda bozulma meydana gelmesidir.
         
    Boğulmalarda ilk yardım
    •	Boğulma nedeni ortadan kaldırılır,
    •	Bilinç kontrolü yapılır,
    •	Hava yolu açıklığı sağlanır ve solunumu değerlendirilir,
    •	Temel Yaşam Desteği sağlanır,
    •	Derhal tıbbi yardım sağlanır (112).Yaşam bulguları izlenir
            
    

13-GÜNEŞ ÇARPMASI

İlk yardım uygulaması olarak kazazede serin yere alınır. Serin içecekler verilir. Vücutta su ve tuz kaybı var demektir.

14-DONMALARDA İLK YARDIM

Aşırı soğuk nedeni ile soğuğa maruz kalan bölgeye yeterince kan gitmemesi ve kanın pıhtılaşmasıyla dokularda hasar oluşmasına donma denir.
 Birinci derece donmalar: 
    •	En hafif şeklidir. 
    •	Deride solukluk, soğukluk hissi 
    •	Uyuşukluk, halsizlik 
    •	Daha sonra kızarıklık ve karıncalanma hissi görülür  
    İkinci derece donmalar: 
    •	Zarar gören bölgede gerginlik hissi, 
    •	Şişlik, ağrı, içi su dolu kabarcıklar, 
    •	Su toplanması, iyileşirken siyah kabuklara dönüşür. 
    Üçüncü derece donmalar:
    Dokuların geriye dönülmez biçimde hasara uğramasıdır.
    Canlı ve sağlıklı deriden kesin hatları ile ayrılan siyah bir bölge oluşur.
  
    Donmalarda ilk yardım
    •	Hasta ya da yaralı ılık bir ortama alınarak soğukla teması kesilir. 
    •	Donmaya maruz kalan kişi sakinleştirilir. 
    •	Donan kişi hareket ettirilmez, kesin istirahat etmesi sağlanır. 
    •	Kuru giysiler giydirilir. 
    •	Bilinci açık ise sıcak, şekerli içecekler verilir. 
    •	Su toplamış bölgeler asla patlatılmaz, üstü örtülür. 
    •	Donuk bölge asla ovulmaz, kendiliğinden ısınması ya da çözünmesi sağlanır. 
    •	El ve ayaklar doğal pozisyonda tutulur. 
    •	Hala halsizlik varsa bezle bandaj yapılır. 
    •	Tıbbi yardım istenir.(112)  

15-HAYVAN ISIRIKLARI VE BÖCEK SOKMALARI

Hayvan ısırmalarının önemi

    Kedi köpek vb. hayvanların dişleri sivri ve keskindir. Ağızlarında ise daima mikrop vardır. Isırmaları 
    halinde derindeki dokulara kadar mikropların ulaşmasına neden olurlarAyrıca birden fazla ısırmalarında 
    ciddi yaralanmalara yol açabilirler.
    Kedi - köpek ısırmalarında ilk yardım

    Hafif yaralanmalarda; 
           Yara 5 dk. süreyle sabun ve soğuk suyla yıkanır.
           Yaranın üzeri temiz bir bezle kapatılır.
    Ciddi yaralanma ve kanama varsa;
          Yaraya temiz bir bezle basınç uygulanarak kanama durdurulur.
            Derhal tıbbi yardım sağlanır ( 112 )  
          Hasta kuduz aşısı için uyarılır. 
    Arı sokmasında ilk yardım
            Arının soktuğu bölge yıkanır.
            Derinin üzerinden arının iğnesi görünüyorsa çıkarılır.
            Soğuk uygulama yapılır ( soğuk su ). Amonyak vb. kullanılmaz.
            Eğer ağızdan sokmuşsa, solunumu güçleştiriyorsa kişinin buz emmesi sağlanır.
          Ağız içi sokmalarında ve alerjisi olanlar için tıbbi yardım istenir.
    Akrep sokmasında ilk yardım
            Hasta sakinleştirilir.
            Sokmanın olduğu bölge hareket ettirilmez.
           Hasta ya da yaralı yatar pozisyonda tutulur.
          Sokulan bölgeye soğuk uygulama yapılır.
            Sokulan yerindört parmak üst bölümüne dolaşımı engellemeyecek şekilde bandaj uygulanır.
           Turnike uygulanmaz.
           Yara üzerine hiçbir girişimde bulunulmaz ( kesilmez, emilmez, vb.).
           Tıbbi yardım istenir (112).
    Yılan sokma / ısırmalarında ilk yardım
            Hasta sakinleştirilip, dinlenmesi sağlanır.
            Yara soğuk su  ile yıkanır.
           Yaraya yakın bölgedeki baskı yapabilecek takı ya da eşyalar çıkarılır ( yüzük, bilezik, saat vb.).
            Yaraya soğuk uygulama yapılır.
            Yaralanan bölgenin dört parmak üst bölümüne dolaşımı engellemeyecek şekilde bandaj uygulanır.
            Turnike uygulanmaz.
            Yaralı mümkün olduğunca hareket ettirilmez.
            Yara üzerine hiçbir girişimde bulunulmaz ( kesilmez, emilmez, vb. ).
            Yaralının yaşam bulguları izlenir.
            Tıbbi yardım istenir (112).
    Deniz canlıları sokmasında ilk yardım
            Kişi hareket ettirilmez.
            Temas eden ya da etkilenen vücut bölgesi ovulmaz.
            Batan diken varsa ve görünüyorsa çıkarılır.
           Bu hayvanların enzimleri sıcağa karşı dayanıksız olduğundan, temas edilen 
           ya da etkilenen bölgeye sıcak uygulama yapılır.
           Kişi sağlık kuruluşuna sevk edilir. 

16-HASTA VE YARALI TAŞIMA

Hasta ya da yaralı taşınmasında genel kurallar:
    •        Genel bir kural olarak, hasta ya da yaralının yeri değiştirilmemeli ve dokunulmamalıdır!
    •         Olağan üstü bir tehlike söz konusu ise (ortam güvenli değil ise ya da hasta ya da yaralıya
     temel yaşam desteği yapılması gerekiyor ise ) taşıdığı her türlü riske rağmen acil taşıma zorunludur.
    •         Taşıma gerektiren durumlarda İlk yardımcı kendi sağlığını asla riske sokmamalıdır.
    •         Gereksiz zorlama ve yaralanmalardan kaçınılmalıdır.
 
    Hasta ya da yaralı taşınırken dikkat edilmesi gereken kurallar:
    •         Baş - boyun - gövde ekseni esas alınmalı,
    •         Ekip çalışması yapılmalı, 
    •         Hasta ya da yaralıya yakın mesafede çalışılmalı,
    •         Daha uzun ve kuvvetli kas grupları kullanılmalı,
    •         Sırtın gerginliğini korumak için dizler kalçadan bükülmeli,
    •        Yerden destek alacak şekilde, her iki ayak kullanılmalı ve biri diğerinden öne 
    yerleştirilmeli, 
    •         Omuzlar leğen kemiği hizasında tutulmalı,
    •         Ağırlık kaldırırken karın muntazam tutulup, kalça kasılmalı, 
    •         Kalkarken ağırlık kalça kaslarına verilmeli, 
    •         Yavaş ve düz adımlarla yürünmeli( Adımlar omuzdan geniş olmamalı.),
    •        Ani dönme ve bükülmelerden kaçınılmalı hasta ya da yaralı mümkün olduğunca hareket 
    ettirilmemelidir.
 
    Araç içindeki hasta ya da yaralıyı araçtan çıkarma
 
    •        Kaza geçirmiş yaralı bir kişi eğer; olay yeri güvenliği sağlanamıyor (yangın,patlama 
    tehlikesi, vb) ya da kişinin solunumu yok ise omuriliğine zarar vermeden çıkarılmalıdır. 
    Aksi durumda yaralı  kişiler araçtan çıkarılmamalı, 
    olay yeri güvenliği sağlandıktan sonra tıbbi yardım istenerek, tıbbi yardım gelene kadar olay
     yerinde beklenilmelidir.
    •         Hasta ya da yaralının araçtan çıkarılmasında Rentek Manevrası olarak adlandırılan 
    teknikten yararlanılır. 
 
    Rentek Manevrası uygulama basamakları: 
    1.      Kaza ortamı değerlendirilerek olay yeri güvenlik önlemleri alınır.
    2.      Hasta ya da yaralının bilinci kontrol edilir, bilinç yok ise 1-1-2 aranır. 
    3.      Hasta ya da yaralının solunumu değerlendirilir (Solunum yok ise hasta ya da yaralının 
    araçtan çıkarılmasına karar verilir.).
    4.      Hasta ya da yaralının ayaklarının pedallara sıkışıp sıkışmadığı kontrol edilir. 
    5.      Emniyet kemeri bağlı ise açılır. 
    6.      Hasta ya da yaralının karşı taraftaki eli kemer ya da giysilerine sıkıştırılır.
    7.      Hasta ya da yaralıya yan tarafından yaklaşılarak,  bir eliyle hasta ya da yaralının 
    yakın taraftaki kolu bilekten kavranır, diğer elle çenesi tutularak boynu desteklenir.
    8.      Baş - boyun - gövde hizası bozulmadan tek hareketle araçtan dışarı çıkarılır
    9.   Hasta ya da yaralı yavaşça yere veya sedyeye yerleştirilir.. 

17-ACİL DURUM TELEFON NUMARALARI

112 Acil Yardım
110 İtfaiye
156 Jandarma
155 Polis
154 Trafik
114 Zehir Danışma